Disa mendime mbi sektorin e sigurise

A është momenti për një reformë kushtetuese? Nëse po, cili do të ishte objekti i kësaj reforme?

Moderatorët: Dr. Arta Vorpsi, Prof. Asoc. Dr. Sokol Sadushi

Disa mendime mbi sektorin e sigurise

PostimNga Prof. Dr. Rexhep Meidani » e Martë Shtator 24, 2013 6:58 pm

Kryetari i shtetit dhe harmonizimi i kuadrit kushtetues-ligjor të sektorit të sigurisë.

Hyrje
Kohë më parë, IDN në bashkëpunim të ngushtë me partnerë kombëtarë e ndërkombëtarë organizoi konferencën: “Njëzet Vite Reforma në Sektorin e Sigurisë në Shqipëri: Statusi dhe Sfidat në Qeverisjen Demokratike të Sektorit të Sigurisë dhe Rruga drejt së Ardhmes” (IDM, Konferencë Kombëtare, 15 - 16 Mars 2012). Aty, në panelin e parë: “Harmonizimi i kuadrit kushtetuese dhe ligjor të sektorit të sigurisë”, kam prekur disa çështje, që, në gjykimin tim, kërkojnë analiza e rregullime të mëtejshme.

Nevoja e përmirësimit.
Në sektorin e sigurisë, një çështje thelbësore është ajo e ndryshimeve apo rregullimeve kushtetuese-ligjore, në përputhje me zhvillimet e brendshme dhe ato të jashtme, në mënyrë të veçantë me anëtarësimin në NATO. Ato në vetvete mund të ndahen në 3 kategori: Në ato të sistemit, d.m.th., ndryshimet në natyrën e aktorëve kryesorë në sektorin e sigurisë; p.sh., nevoja e një amendamenti për nenin 12/3, sipas të cilit: Asnjë forcë e huaj ushtarake nuk mund të vendoset dhe as të kalojë në territorin shqiptar, si dhe asnjë forcë ushtarake shqiptare nuk mund të dërgohet jashtë, përveçse me një ligj të miratuar me shumicën e të gjithë anëtarëve të Kuvendit. Nëpërmjet tij duhet të synohet transferimi i vendimmarrjes nga ajo parlamentare në atë të Ministrisë dhe Shtabit të Përgjithshëm. Ndryshime të tjera janë ato sistemike, që nënkuptojnë përmirësime të kontrollit e qeverisjes në fushën e sigurisë; p.sh., ndërtimi i një nënkomisioni parlamentar për mbikëqyrjen e pakufizuar në shërbimet inteligjente, apo konsiderimi i çështjes së efektivitetit të Këshillit të Sigurimit Kombëtar. Dhe, së fundi, ndërveprimi e kooperimi apo ndryshimet që lidhen me ndërthurjet e proceset shoqëruese midis entiteteve brenda sistemit, p.sh., paralelizmi midis Këshillit të Sigurimit Kombëtar dhe Komitetit përkatës pranë Kryeministrit. Më poshtë, po shfaq disa mendime, në përputhje me këtë “klasifikim”.

Mbi drejtimin civil në Forcat e Armatosura.
Sipas nenit 168/2 të Kushtetutës: Presidenti i Republikës është Komandant i Përgjithshëm i Forcave të Armatosura. Por kjo kompetencë kushtetuese e Kryetarit të Shtetit, që lidhet ngushtësisht me konceptin demokratik të drejtimit civil të Forcave të Armatosura, pasurohet më tej në nenin 169/1: Presidenti i Republikës, në kohë paqeje, ushtron drejtimin e Forcave të Armatosura nëpërmjet Kryeministrit dhe ministrit të Mbrojtjes. Natyrisht, ky dispozitiv kushtetues e përforcon më tej konceptin e drejtimit civil, duke përcaktuar dhe hierarkinë e komandimit. Sipas nenit 169/2, Presidenti, në kohë lufte, emëron dhe shkarkon Komandantin e Forcave të Armatosura me propozim të Kryeministrit, ndërsa për kohë paqeje sipas nenit 169/3, me propozim të Kryeministrit, emëron dhe shkarkon Shefin e Shtabit të Përgjithshëm, si dhe, me propozim të ministrit të Mbrojtjes, emëron dhe shkarkon komandantët e forcave tokësore, detare dhe ajrore. Ky paragraf kushtetues, nuk lejon asnjë lloj ambiguiteti në procedurën e emërimit të komandantëve të forcave tokësore, detare dhe ajrore.
Por, edhe vetë neni 169/2, që ka një situatë emërimi e komandimi, që nuk ekziston në kohë paqeje, angazhimet e Shqipërisë si anëtare e NATO-s, mund të sjellë shqetësime në linjën e komandimit politik-civil e ushtarak-operativ. Edhe pse ruhet linja e emërimit Kryeministër-President, si në kohë paqe për Shefin e Shtabit, aty nuk përfshihet Ministri i Mbrojtjes në përfaqësimin e drejtimit civil, apo Shtabi i Përgjithshëm në drejtimin operativ-ushtarak. Këtë shqetësim nuk e zgjidh as neni pasues 169/4, që ka të bëjë me masat e jashtëzakonshme, ku theksohet se: Kompetencat e Presidentit të Republikës si Komandant i Përgjithshëm i Forcave të Armatosura dhe ato të Komandantit të Forcave të Armatosura, varësia e tyre nga organet kushtetuese, caktohen me ligj. Ndërsa, për shpalljen e gjendjes së luftës ose mobilizimit (neni 171) thuhet: 1. Në rast agresioni të armatosur kundër Republikës së Shqipërisë, Presidenti i Republikës, me kërkesë të Këshillit të Ministrave, shpall gjendjen e luftës. 2. Në rast kërcënimesh të jashtme ose kur detyrimi për mbrojtje të përbashkët buron nga një marrëveshje ndërkombëtare, Kuvendi, me propozim të Presidentit të Republikës, shpall gjendjen e luftës, vendos gjendjen e mobilizimit dhe të çmobilizimit të përgjithshëm ose të pjesshëm. Aty, në kuadër të anëtarësimit në NATO dhe detyrimeve ndaj tij, shfaqet si çështje riformulimi i këtij neni; e thënë ndryshe a duhen të dy paragrafët, apo gjithçka vlen të sintetizohet në paragrafin e dytë. E njëjta vendimmarrje parlamentar vlen edhe në nenin 172, për paraqitjen në Kuvend të dekretit të vendosjes së gjendjes së luftës, në të cilin qartësohet se: 1. Në rastin e nenit 171, paragrafi 1, Presidenti i Republikës i paraqet Kuvendit dekretin për vendosjen e gjendjes së luftës brenda 48 orëve nga nënshkrimi i tij, duke specifikuar të drejtat që kufizohen. 2. Kuvendi merr në shqyrtim menjëherë dhe vendos me shumicën e të gjithë anëtarëve për dekretin e Presidentit. Po kështu, në nenin 173/2, bëhet dhe rregullimi serioz, ndaj çdo abuzimi individual në përdorimin e Forcave të Armatosura, me anë të formulimit: Me vendosjen e gjendjes së jashtëzakonshme ndërhyrja e forcave të armatosura bëhet me vendim të Kuvendit dhe vetëm kur forcat e policisë nuk janë në gjendje të rivendosin rendin. Përjashtim të kushtëzuar nga rrethanat e kësaj gjendjeje, edhe pse me veprim të përkohshëm, përmban vetëm neni 176, mbi nxjerrjen e dekreteve normativë në gjendjen e luftës: Kur Kuvendi nuk mund të mblidhet gjatë gjendjes së luftës, Presidenti i Republikës, me propozim të Këshillit të Ministrave, ka të drejtë të nxjerrë akte që kanë fuqinë e ligjit, të cilat duhet të miratohen nga Kuvendi në mbledhjen e tij të parë. Me këtë formulim, gjatë gjendjes së luftës, Presidenti i Republikës e gëzon kapacitetin ligjvënës, ndërkohë që në situata urgjente (po në paqe), p.sh. një katastrofë natyrore, ai nuk e ka këtë mundësi.
Edhe në mjaft kushtetuta të tjera, trajtimi kushtetues është i ngjashëm kur flitet për funksionin e Presidentit si Komandant i Përgjithshëm i Forcave të Armatosura. P.sh., neni 102 në Kushtetutën e Sllovenisë (KS), neni 100 në atë Kroacisë (KKr), neni 79 në atë të Maqedonisë (KM), neni 126/3 i Kushtetutës së Kosovës (KK), ku theksohet se Presidenti Republikës së Kosovës është Komandant i Përgjithshëm i Forcës së Sigurisë së Kosovës, etj. Në rastin e fundit, sipas KK-së, Presidenti i Republikës emëron Komandantin e Forcës së Sigurisë me rekomandim të Qeverisë (neni 126, 5). Kurse, siç u prek më sipër, në Shqipëri, emërimet kryesore në Forcat e Armatosura, në kohë paqe, ndjekin linjën Ministër Mbrojtjeje ose Kryeministër - President. Strukturat parlamentare, vetë Kuvendi i Shqipërisë nuk janë të përfshira në këtë proces. Por, nëse lindin probleme deputetët mund të kërkojnë interpelancë me Ministrin e Mbrojtjes ose Kryeministrin, madje për çështje të veçanta ose shkelje të rënda mund të kërkojnë dhe investigim parlamentar (nëpërmjet një komisioni hetimor, që funksionon për një periudhë të shkurtër).
Shefi i Shtabit të Përgjithshëm dekretohet nga Presidenti për një mandat tre vjeçar me të drejtë vazhdimi të detyrës. E njëjta gjë mund të thuhet dhe për ndërprerjen e mandatit para kohe. Kjo zgjidhet nëpërmjet binomit Kryeministër-President. Është Presidenti që merr vendimin përfundimtar në qoftë se krijohet bindja për marrjen e këtij vendimi. Në punën e përditshme Shefi i Shtabit të Përgjithshëm bashkëvepron me Ministrin. Në situata lufte, këtë rol e luan Komandanti i Forcave të Armatosura, që mund të dekretohet dhe Shefi i Shtabit të Përgjithshëm. Ky komandant, në kohë lufte, në linjën e komandimin ka të bëjë me Kryetarin e Shtetit, me përjashtim të rastit kur ky i fundit, me vullnetin e tij, i ushtron këto kompetenca në të njëjtën linjë si në kohë të paqes.

Këshilli i Sigurimit.
Neni 168/3 përcakton edhe një pozicion tjetër të Presidentit në fushën e sigurisë. Kështu, sipas tij: Këshilli i Sigurimit Kombëtar është organ këshillimor i Presidentit të Republikës. Kjo çështje në rastin e KSh-së, ka nevojë për rivlerësim. Pra, duhet të shihet mundësia e rikthimit të tij nga organ këshillimor në ndonjë variant të provuar më parë (p.sh. si Këshilli i Mbrojtjes sipas Paketës Kushtetuese), ku ai ligjërohej, për çështjet e mësipërme, si një organ vendimmarrës. Deri diku i ngjashëm është, në KM, Këshilli i Sigurimit i Maqedonisë (i drejtuar nga presidenti) ku, sipas nenit 86, theksohet se ky këshill shqyrton çështje në lidhje me sigurimin dhe mbrojtjen, për t’ia propozuar Kuvendit e Qeverisë. Ndërsa, në rastin e KK-së, Këshilli i Sigurisë kryesohet nga Kryeministri (neni 127, 2), me përjashtim të gjendjes së jashtëzakonshme kur ai drejtohet nga Presidenti dhe ushtron edhe funksione ekzekutive (neni 131,8). Megjithatë, për të shmangur ndonjë ambiguitet, në paragrafin 3 të nenit 127 të KK, theksohet se: Presidenti i Republikës së Kosovës mund të kërkojë takime të Këshillit të Sigurisë të Republikës së Kosovës, dhe Këshilli është i obliguar të bashkërendojë punën e tij ngushtësisht me Presidentin.
Këshilli i Sigurisë Kombëtare, sipas KSh, thirret e drejtohet nga Presidenti i Republikës, si Kryetar Shteti e Komandant i Përgjithshëm, për t’u konsultuar për probleme të sigurisë kombëtare, në kuptimin tradicional dhe atë të sigurisë njerëzore (p.sh., në kushtet e një fatkeqësie natyrore). Sidoqoftë, ndryshimi midis KSh dhe Paketës Kushtetuese për këtë strukturë, në thelbin e vet, e zvogëlon ndikimin dhe rolin e Presidentin për çështje të sigurisë, duke i “ofruar” atij një pozicion të një autoriteti më shumë moral sesa me kapacitete të qarta kushtetuese funksionale. Kjo pavarësisht që në këtë këshill konsultativ krahas Kryeministrit, Kryetarit të Kuvendit, Ministrit të Jashtëm, Ministrit të Mbrojtjes, Ministrit të Rendit Publik, janë anëtarë edhe Ministri i Financave, i Transporteve e Shëndetësisë, si dhe Shefi i Shtabit të Përgjithshëm, Drejtori i Shërbimit Informativ, etj. Gjithashtu sipas çështjeve për këshillim ftohen kryetarët e komisioneve të Kuvendit të lidhur me Sigurinë Kombëtare, komandantët e forcave tokësore, ajrore e detare, etj. Aktualisht, një kërkesë akute është miratimi i një ligji për Këshillin e Sigurisë Kombëtare, rolin e institucioneve të përfshira në të, procedurat e afatet mbi Strategjinë e Sigurisë Kombëtare dhe të dokumenteve të lidhur me të, etj.

Kompetenca të tjera në fushën e sigurisë.
Lidhur me kompetencat apo ndërhyrjet e tjera të Presidentit në fushën e sigurisë mund të përmendet, p.sh., neni 92/f të KSh, sipas të cilit ai: me propozim të Kryeministrit, emëron drejtorin e shërbimit informativ të shtetit. Kurse, në KK, në nenin 129,3, Presidenti i Republikës së Kosovës dhe Kryeministri, pas konsultimit me Qeverinë, së bashku emërojnë Drejtorin, Zëvendësdrejtorin dhe Inspektorin e përgjithshëm të Agjencisë së Kosovës për Inteligjencë. Duhet parë dhe ndërveprimi me Policinë e Shtetit. Ajo, në Paketën Kushtetuese, së bashku me Shërbimin Informativ, futej në klasifikimin e Forcave të Armatosura, ndryshe nga modelimi i sotëm. Për Policinë e Shtetit, në kushtetutën e sotme, krahas informimit si detyrim kushtetues të saj ndaj Presidentit, ky i fundit ka dhe të drejtën e dhënies së gradës madhore, me propozim të Kryeministrit. Një problem në vete është Garda e Republikës. Ajo ndodhet nën drejtimin e Ministrisë së Rendit Publik dhe ka përgjegjësinë e ruajtjes së personaliteteve dhe institucioneve kryesore. Por, në Gardën e Republikës, me gjithë varësinë nga Ministria e Rendit Publik, krahas strukturave ushtarake ka dhe struktura të rendit për ruajtjen e personaliteteve dhe të institucioneve kryesore si: Presidenca, Kuvendi e Kryeministria. Pra, ndryshe nga fryma e kushtetutës, ajo është akoma një strukturë e ndërthurur që, nga pikëpamja e kompozimit, bie në njëfarë mase ndesh me kushtetutën lidhur me përcaktimin e linjës së komandimit të Forcave të Armatosura, nga njëra anë, dhe të Policisë së Shtetit, nga ana tjetër. Rrugëdalje mund të ishte krijimi i një strukture të re të tipit të Xhandarmërisë franceze ose Karabinierisë italiane (struktura të Forcave të Armatosura), që mund të kishte në gjirin e saj: Gardën e Republikës, Policinë Ushtarake dhe Batalionin Special (Trupat Komando) si një organizim tjetër në kuadër të Forcave të Armatosura. Në këtë mënyrë mund të gjendej edhe një zgjidhje e pranueshme kushtetuese në ndërveprimin: Forca të Armatosura- Polici e Shtetit. Sidoqoftë vlen të rivendoset procesi i mëparshëm i emërimit/shkarkimit të Komandantit të Gardës brenda binomit Kryeministër – President. Ky binom “emërim –lirimi (shkarkimi)” mund të rezultojë i dobishëm, edhe për Drejtorin e Përgjithshëm të Policisë, pikërisht për të shmangur e zvogëluar ndikimin politik në strukturën e policisë. Mund të ecet në këtë drejtim edhe për emërimin e prefektëve, që aktualisht caktohen nga Këshilli i Ministrave, sipas nenit 114 të KSh, me synim arritjen e një përfaqësimi më neutral, më të balancuar e civil.
Së fundi, krahas dekretimit nga Presidenti të gradës gjeneral në Forcat e Armatosura (neni 92, d), për personat që kanë këto grada realizohet dhe një mbrojtje ligjore, sipas të cilës për ushtarakët me këtë gradë lëvizja nga një detyrë në tjetrën bëhet vetëm me dekret presidenti. Madje, ajo ka rezultuar mjaft e dobishme në situata kritike. Së fundi, për ndjekjen e problemeve të mbrojtjes dhe sigurisë në strukturën parlamentare një peshë në rritje ka dhe komisioni parlamentar përkatës. Ajo që kërkohet aty është fuqizimi, mbi të gjitha specializimi i tij, përfshirë dhe miratimin e një nënkomisioni brenda tij për
Imazhi i Përdoruesit
Prof. Dr. Rexhep Meidani
 
Postime: 4
U regjistruat në këtë grup: e Hënë Shtator 23, 2013 11:42 am
Emri Mbiemri: Rexhep Meidani
Titulli: Prof. Dr.

Rikthehu tek Reforma Kushtetuese - një domosdoshmëri e kohës?

Kush është në linjë?

Përdoruesit që shohin aktualisht këtë forum: Nuk ka përdorues të regjistruar dhe 1 vizitorë

cron