Faqja 1 e 1

Ndryshimet kushtetuese si nevojë e domosdoshme për konsolid

PostimI Postuar: e Mërkurë Shtator 11, 2013 12:34 am
Nga Denar Biba
• Premisa teorike-praktike I
Neni 1 i Kushtetutës ndërsa parashikon se “Shqipëria është Republikë Parlamentare” bën të qartë edhe formën e qeverisjes në vend. Kjo në vijim kushtëzon edhe mënyrën sesi shpërndahet pushteti politik ndërmjet organeve kushtetuese të shtetit; se kujt i takon vendimmarrja në lidhje me drejtimin politik; cilat janë raportet dhe balancat ndërmjet parlamentit, qeverisë dhe kreut të shtetit.
I konsideruar si “trekëndëshi i superpushtetit” , ndryshimi i një variabëli gjeometrik tek njëri prej tre komponentëve të sipërpërmendur, në mënyrë automatike ndikon absolutisht edhe tek të tjerët, me pasoja për të gjithë sistemin, meqenëse forma demokratike e shtetit detyron që struktura e drejtimit të shtetit të formohet duke pasur për bazë parimin e ndarjes, kontrollit dhe balancimit të pushteteve, me një përkujdesje të posaçme për pushtetin gjyqësor, me qëllim mbajtjen e tij sa më të distancuar nga pushtetet politike. Nuk duhet harruar se forma e shtetit dhe ajo e qeverisjes janë të ndërlidhura me njëra tjetrën dhe prodhojnë dinamika ndërorganike që mundësojnë funksionimin e shtetit si një i tërë, në respekt të parimeve bazë të tij.
Në një shtet demokratik të strukturuar në formën e republikës parlamentare, kreu i shtetit (brinja e tretë e trekëndëshit) konstituohet tek Presidenti i Republikës, i cili mund të zgjidhet nga parlamenti, nga një trupë zgjedhore ad hoc, apo nga trupa zgjedhore (alias populli). Kreu i shtetit në një republikë parlamentare është një “pushtet pasiv, neutral që shërben si moderator suprem i kontrasteve dialektike ndërmjet forcave politike”.
Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, sistemi i qeverisjes së të cilës gjithashtu bazohet në ndarjen dhe balancimin ndërmjet pushteteve ligjvënës, ekzekutiv dhe gjyqësor (neni 7 i Kushtetutës), e përcakton kreun e shtetit (Presidentin e Republikës) si “përfaqësues të unitetit të popullit” (neni 86§1 i Kushtetutës).
Sipas procedurës së prezantuar me ligjin nr. 9904, datë 21.04.2008 (që amendoi Kushtetutën),
“Presidenti zgjidhet në votimin e parë, të dytë ose të tretë kur një kandidat merr jo më pak se tri të pestat e votave të të gjithë anëtarëve të Kuvendit. Në votimin katërt dhe të pestë zgjidhet President kandidati që siguron më shumë se gjysmën e votave të të gjithë anëtarëve të Kuvendit”.
Rregullimi i mëparshëm i Kushtetutës, që kërkonte për zgjedhjen e Presidentit me patjetër një shumicë prej jo më pak se 3/5 e votave të të gjithë anëtarëve të Kuvendit, me pasojë shpërndarjen e parlamentit në rast të mos arritjes së kësaj shumice, ndonëse i konsideruar “i rëndë” për nga rrjedhimet e jashtëzakonshme që mund të prodhonte, në terma praktikë rezultoi i efektshëm, duke mundësuar zgjedhjen e dy presidentëve që plotësuan prima facie kërkesën e parashtruar nga neni 86 i Kushtetutës për të qenë formalisht “përfaqësues të unitetit të popullit”.
Përkundrazi, formula aktuale Kushtetuese për zgjedhjen e Presidentit mbart në vetvete një probabilitet të lartë që ai të jetë produkt i vullnetit të njëanshëm të shumicës qeverisëse, pa parashikuar asnjë mekanizëm shtrëngues që do të bënte deri diku të mundur arritjen e një zgjidhjeje të gjithëpranuar.
Rrjedhimisht, një herë e mirë që kjo hipotezë teorike materializohet në praktikë, strukturat shtetërore do reflektojnë automatikisht ndryshimin dhe, për të siguruar respektimin e parimit të ndarjes dhe balancimit të pushteteve, bëhet kusht sine qua non dhënia e vlerave të reja edhe për “variablat” e tjera kushtetuese.
Forma e qeverisjes parlamentare për nga përkufizimi drejton tek një sistem në të cilin marrja, mbajtja dhe drejtimi i pushtetit ekzekutiv është pasojë e një raporti politik të drejtpërdrejtë besimi mes qeverisë dhe parlamentit.
Forma e shtetit shqiptar është një demokraci kushtetuese që bazohet në shtetin e së drejtës, parimin e ndarjes dhe balancimit të pushteteve dhe respektimin e të drejtave dhe lirive themelore të njeriut (Vendimi nr. 12/2008 i Gjykatës Kushtetuese). Nga ana tjetër, Kushtetuta shqiptare, ndonëse në nenin 7 të saj thekson parimin e ndarjes së pushteteve si bazë të sistemit të qeverisjes së vendit, në nenin 70§2 të saj, duke pranuar që “deputetët nuk mund të ushtrojnë njëkohësisht asnjë detyrë tjetër shtetërore, përveç asaj të anëtarit të Këshillit të Ministrave”, de facto dhe de jure pranon mbizotërimin e parimit të shkrirjes së pushteteve. Ky model parlamentarizmi klasik mundëson në mënyrë të vijueshme që pushteti ekzekutiv dhe ai legjislativ të bien në të njëjtat duar politike. Monopolizimi i pushtetit nga ana e vetëm një grupimi politik (sikundër rregullisht ka ndodhur përgjatë historisë 20 – vjeçare të tranzicionit shqiptar), duke krijuar të ashtuquajturën shumicë vijuese, në mungesë të mekanizmave të tjerë kushtetues të balancimit dhe kontrollit çon në mënyrë të pashmangshme drejt “diktaturës së shumicës”. Në kushtet kur qeveria e kryesuar nga kryeministri merr rolin e komitetit drejtues të shumicës parlamentare, mekanizma të balancimit e kontrollit si Presidenti i Republikës, Gjykata Kushtetuese apo gjyqësori në përgjithësi janë elementë kyç në lidhje me mbajtjen dhe forcimin e parimeve, lirive e të drejtave kushtetuese.
Për rolin e jashtëzakonshëm që luan Presidenti i Republikës në konfigurimin e anëtarësisë së këtyre mekanizmave, por edhe në lidhje me dinamikat që implikojnë atë personalisht, kapja e këtij funksioni nga grupi politik që në të njëjtën kohë ka edhe ekzekutivin dhe shumicën në parlament qartësisht cenon formën e shtetit si një demokraci kushtetuese.
• Premisa teorike-praktike II
Një nga kompetencat kushtetuese të Presidentit është emërimi i kandidatëve për të plotësuar vendet vakante të Gjykatës Kushtetuese. Duke pasur parasysh se këto emra të propozuar i nënshtrohen votimit në Parlament, është e rëndësishme të zhvillohen konsultime, përpara emërimit, qoftë në mënyrë informale për kandidatët jashtë sistemit gjyqësor, ashtu edhe në mënyrë formale me institucionet përkatëse që vlerësojnë profesionalizmin e kandidatëve që vijnë nga sistemi gjyqësor. Pas shpalljes së emrave të propozuar nga Presidenti, Parlamenti, nëpërmjet seancave dëgjimore në Komisionin e Ligjeve shqyrton cilësitë dhe aftësitë profesionale të kandidatëve. Më pas kalohet në votimin e kandidaturave nga Parlamenti, votim i cili, sipas Kushtetutës, nuk kërkon një shumicë të cilësuar/kualifikuar por mjafton arritja e kuorumit prej 36 deputetësh që votojnë “pro” (neni 78 i Kushtetutës; vendimi interpretues të Gjykatës Kushtetuese nr. 29, datë 21.10.2009). Ky lloj quorum-i i parashikuar nga Kushtetuta përbën një mangësi të sistemit aktual në drejtim të garancive që ai duhet të ofrojë në funksion të pavarësisë dhe paanshmërisë së Gjykatës Kushtetuese. Kjo e fundit duhet të jetë e pavarur nga çdo ndërhyrje e pushtetit politik apo ekonomik, dhe parashikimi kushtetues i një shumice të cilësuar do të garantonte prima facie paanshmërinë apo neutralitetin e gjyqtarit kushtetues, pasi një quorum i tillë nënkupton që kandidati gëzon një konsensus të gjerë të spektrit politik. Përveç një garantizmi formal, parashikimi i një shumice të cilësuar për votimin e kandidaturave të gjyqtarëve kushtetues i shërben mbi të gjitha një garantizmi substancial; një kandidat që arrin të marrë votat e një shumice të cilësuar ngjall më tepër besim në drejtim të pavarësisë dhe paanshmërisë së tij gjatë ushtrimit të detyrës. Parashikimi i shumicës së cilësuar do të mundësonte kontrollin e ndërsjellët të forcave politike mbi kandidatët e propozuar, dhe rrjedhimisht në këtë mënyrë përzgjedhja do të shkonte në favor të gjyqtarëve që ofrojnë më shumë garanci për pavarësi.

Për një qasje krahasuese, në vijim, është paraqitur në mënyrë të përmbledhur sistemi i procedurave që ndiqet në Itali dhe Gjermani për përzgjedhjen e gjyqtarëve kushtetues.
Gjykata Kushtetuese italiane (Corte Costituzionale) 1/3 emërohet nga Presidenti i Republikës; 1/3 emërohen nga Parlamenti; 1/3 nga nivelet e larta të gjykatave të zakonshme dhe gjykatave administrative. Gjyqtarët duhet të zgjidhen nga kategori të kufizuara profesionistësh të së drejtës që zotërojnë një kualifikim profesional të lartë. Nuk parashikohet një moshë minimale ose maksimale, por duke pasur parasysh se kërkohet që kandidatët të kenë qenë gjyqtarë në shkallët e larta të gjyqësorit, ose të kenë kualifikim të lartë akademik apo eksperiencë të gjatë profesionale, gjyqtarët e zgjedhur në Gjykatën Kushtetuese italiane kanë një moshë të pjekur. Numri i madh i votave të kërkuara në Parlament për zgjedhjen e gjyqtarëve kushtetues, (2/3 e votave të anëtarëve të të dyja dhomave në seancë të përbashkët) nënkupton domosdoshmërinë e akordeve politike për kandidatët e propozuar.
Gjykata Kushtetuese gjermane (Bundesverfassungsgericht) përbëhet nga dy Senate, secili me nga 8 anëtarë. Gjyqtarët kushtetues zgjidhen nga Bundestag-u (dhoma e ulët e parlamentit) dhe Bundesrat-i (dhoma e lartë) me një shumicë të cilësuar prej 2/3 të votave të gjithë deputetëve. Gjysma e anëtarëve të saj zgjidhen nga Bundestagu, dhe gjysma tjetër nga Bundesrati. Bundestagu i zgjedh gjyqtarët në mënyrë jo të drejtpërdrejtë por me anë të një Komiteti Përzgjedhës Gjyqësor (KPGJ), prej 12 anëtarësh të cilët përfaqësojnë partitë politike në proporcion me përqindjen e votave që zotëron secila. Duhen 8 vota për të zgjedhur gjyqtarët pra 2/3 e anëtarëve. Bundesrat-i voton me të gjithë anëtarët për përzgjedhjen e tetë gjyqtarëve të tjerë. Quorum-i i kërkuar është 2/3 e të gjithë anëtarëve të Bundesrat-it.
Vetë Gjykata Kushtetuese shqiptare, në vendimin nr. 2, datë 19.01.2005 të saj shprehet se: “...në Kushtetutat dhe Ligjet që përcaktojnë regjimin e një shteti demokratik të së drejtës, standardi përkatës në këtë drejtim synon një procedurë për emërimin e gjyqtarëve të gjykatave më të larta, që nga pikëpamja e organeve kushtetuese që marrin pjesë në këtë proces, mund të quhet plurale. [...]. [S]istemi i emërimit i pranuar nga Kushtetuta e Shqipërisë ka në esencë kooperimin institucional të Presidentit të Republikës dhe të Kuvendit të Shqipërisë (......) Ky sistem emërimi, i adoptuar nga Kushtetuta, i ve subjektet që përfshihen në të, para kërkesës së respektimit të parimit të luajalitetit kushtetues, i cili shpreh, në thelb, respektin e ndërsjelltë nga secili subjekt ndaj kompetencave të tjetrit, si dhe nënkupton krijimin e një raporti bashkëpunimi midis tyre.”
Nga sa më sipër, deduktohet se parimet kryesore mbi të cilat duhet të bazohet procedura e emërimit të gjyqtarit kushtetues janë: 1) Kooperimi institucional (President-Parlament); 2) Konsensusi i partive politike; 3) Procedura të përshtatshme vlerësimi nga Parlamenti.
Sistemi aktual e anashkalon konsensusin e partive politike për arsye të shumicës së kërkuar për miratimin e kandidaturave (pas ndryshimeve të fundit kushtetuese mjaftojnë minimalisht 36 vota pro për miratimin e kandidaturave).
Procedura vlerësuese nga ana Parlamentit konsiston në zhvillimin e seancave dëgjimore publike me kandidatët, gjatë së cilave ata ju përgjigjen pyetjeve të deputetëve, anëtarë të Komisionit të Ligjeve dhe paraqesin me shkrim parashtrimet e tyre. Kandidatët paraqesin dosje të plotësuara me CV dhe kopje të kualifikimeve apo publikimeve shkencore, në mënyrë që Komisioni i Ligjeve të vlerësojë kualifikimin profesional të tyre. Megjithatë vlen të theksohet se procedura nuk është një qëllim në vetvete. Shpesh, seanca dëgjimore kthehet në një kompeticion oratorie dhe fokusohet në retorikë denigruese për kandidatin që gëzon mbështetjen e forcës tjetër politike, humbet qëllimi i transparencës që duhet të karakterizojë këto lloj seancash.
• Premisa teorike-praktike III
Gjykata e Lartë është gjykata e instancës së fundit në sistemin e zakonshëm gjyqësor (penal dhe civil). Duke pasur parasysh që Gjykata e Lartë njëson praktikën gjyqësore, në funksion të uniformitetit, qëndrueshmërisë dhe parashikueshmërisë në zbatimin e së drejtës, është evident roli i saj i rëndësishëm në sistemin gjyqësor dhe në kuadrin kushtetues. Ndaj dhe kriteret për përzgjedhjen e gjyqtarëve të Gjykatës së Lartë duhet t’i shërbejnë rritjes së nivelit profesional të institucionit dhe njëkohësisht ruajtjes së pavarësisë dhe paanshmërisë, si kushte thelbësore për një ushtrim korrekt të funksionit gjyqësor. Sipas nenit 136/1 të Kushtetutës anëtarët e Gjykatës së Lartë emërohen nga Presidenti i Republikës me pëlqimin e Kuvendit. Edhe kjo dispozitë, ashtu si dispozita për emërimin e gjyqtarëve kushtetues nuk parashikon një shumicë të cilësuar dhe nga interpretimi i neneve përkatëse të Kushtetutës arrihet në përfundimin se gjyqtarët e Gjykatës së Lartë mund të zgjidhen edhe me numrin minimal prej 36 votash, në prani të kuorumit përkatës. Duke pasur parasysh se parimet e ruajtjes së paanshmërisë dhe pavarësisë së gjyqtarëve kushtetues janë njësoj të vlefshme dhe të aplikueshme edhe për gjyqtarët e Gjykatës së Lartë, parashikimi i një shumice të cilësuar për emërimin e tyre do të ishte një ndryshim që do t’i shërbente forcimit të këtyre parimeve. Gjithashtu, në funksion të një përbërjeje cilësore të kësaj gjykate është i rëndësishëm edhe përcaktimi i kritereve specifike që duhet të plotësojnë kandidatët për ta bërë procesin e emërimit sa më transparent.
Në vijim, është paraqitur modeli italian ku Gjykata e Kasacionit (gjykatë ekuivalente në sistemin gjyqësor me Gjykatën e Lartë shqiptare) është konceptuar si gjykatë karriere.
Gjykata e Kasacionit përbëhet nga gjyqtarë të cilët emërohen nga Këshilli i Lartë i Drejtësisë. Neni 106 i Kushtetutës italiane parashikon se mund të zgjidhen gjyqtarë të Kasacionit, për merita të shquara, profesorë universiteti të fakulteteve juridike si dhe avokatët që kanë 15 vjet në profesion dhe janë të regjistruar në listat e gjykatave superiore (pra ata avokatë që e kryejnë profesionin përpara gjykatave supreme). Ky numër nuk duhet të jetë më i madh se një e dhjeta e vendeve të organikë së Gjykatës së Kasacionit. Gjykata është konceptuar si një gjykatë karriere, ndaj dhe emërimet në këtë gjykatë bazohen mbi vlerësimet e profesionalizmit si gjyqtar dhe vitet e eksperiencës (vjetërsia) në ushtrimin e profesionit. Vlerësimi profesional fokusohet tek parametra si: aftësia profesionale, kujdesi dhe angazhimi gjatë punës.
• Premisa teorike-praktike IV
Në mënyrë që të përmbushë rolin e tij si gardian i shtetit të së drejtës, gjyqësori duhet të jetë i pavarur nga degët e tjera të qeverisjes. Por gjyqësori nuk mund të iniciojë vetë procedura gjyqësore. Ky tipar është veçanërisht domethënës përsa i përket rolit të tij për të penalizuar dhunimin e ligjit, pasi e drejta për t’iu drejtuar gjykatës në lidhje me çështje penale është kryesisht një monopol që mbahet nga autoritetet e prokurorisë. Pikërisht për këtë, argumentohet se pavarësia e gjyqësorit mund të pritet të shpalosë funksionet e saj dobiprurëse vetëm nëse edhe prokuroria gëzon pavarësi nga organet e ekzekutivit, si në kuptimin personal ashtu edhe në atë funksional.
Neni 149 i Kushtetutës ndërsa parashikon emërimin dhe shkarkimin e Prokurorit të Përgjithshëm të Republikës i ka lënë Presidentit të Republikës, në statusin e tij të Kryetarit të Shtetit dhe përfaqësuesit të unitetit të popullit një rol të dallueshëm nga të gjitha rastet e tjera ku ai përfshihet në formësimin e institucioneve kushtetuese si p.sh. Gjykata Kushtetuese apo Gjykata e Lartë. Nëse për këto dy të fundit, Presidenti i Republikës nuk ka asnjë ndikim në rastin e shkarkimit të anëtarëve të tyre, ndikimi i tij në lidhje me shkarkimin e Prokurorit të Përgjithshëm është absolut. Kjo formulë e përzgjedhur nga legjislatori kushtetues në vitin 1998 ishte në koherencë të plotë me strukturën e Kushtetutës përpara ndryshimit të saj. Përkundrazi, ndryshimet Kushtetuese (2008), duke mundësuar lehtësisht zgjedhjen e një Presidenti vetëm me votat e shumicës së thjeshtë (numerike) në Kuvend, mundëson po aq lehtësisht edhe “kapjen” e funksionit të Prokurorit të Përgjithshëm nga i njëjti grupim politik. Në klimën e rënduar politike që mbizotëron në vend, me akuza të ndërsjellta për korrupsion mes pozitës e opozitës, është i bazuar shqetësimi i kësaj të fundit se një prokuror i zgjedhur si më lart do të shndërrohej në një instrument antidemokratik në duart e ekzekutivit.
• Konkluzion
Mundësia tepër e lartë që lejon formula aktuale kushtetuese për një President produkt vetëm i vullnetit të shumicës parlamentare kërkon me patjetër prezantimin e mekanizmave të tjerë zbutës/balancues të efekteve vendimeve të tij, mekanizma që aktualisht nuk rezultojnë në Kushtetutë, tashmë që ka ndryshuar procedura e zgjedhjes së kreut të shtetit.
Këto mekanizma garantistë që duhen instaluar rishtas konsistojnë në:
a) rritjen e quorum-it të numrit të deputetëve për dhënien e pëlqimit të dekreteve të Presidentit për emërimin e anëtarëve të Gjykatës Kushtetuese, Gjykatës së Lartë dhe Prokurorit të Përgjithshëm nga me shumicë të thjeshtë në tre të pestat e anëtarëve të Kuvendit dhe,
b) rritjen e quorum-it të numrit të deputetëve për zgjedhjen e tre anëtarëve të KLD që vijnë nga Kuvendi nga zgjedhja me shumicë të thjeshtë në zgjedhje me tre të pestat e anëtarëve të Kuvendit.

Rritja e numrit të deputetëve që duhet të votojnë “pro” kandidatit fitues nga shumica e thjeshtë parlamentare në 3/5 e gjithë anëtarëve të Kuvendit, është një mekanizëm që përfshin edhe opozitën në këtë proces me rëndësi për formësimin e institucioneve kryesore për mirëmbajtjen e shtetit të së drejtës dhe demokracisë në Shqipëri. Përveçse siguron fitues konsensualë dhe, rrjedhimisht, të besueshëm si për pozitën ashtu edhe për opozitën, një formulë e tillë edhe nëse nuk garanton me patjetër përzgjedhjen e kandidaturës më cilësore profesionalisht e moralisht, shërben si një filtër (pothuajse!) i pakalueshëm për kandidatin që nuk spikat për to.
Nga ana tjetër, vlerësoj se zgjidhja më e drejtë dhe përfundimtare e këtij ngërçi të prodhuar nga ndryshimet Kushtetuese është riadoptimi i një formule të re të zgjedhjes së presidentit dhe/ose krijimi i një dhome të dytë (senati) të Kuvendit të Shqipërisë.
Sikundër u theksua dhe më lart, mjedisi i trazuar politik, me simptoma të qarta të mosbesimit të ndërsjellët pozitë – opozitë dhe mungesë të frymës së tolerancës – fenomene këto të verifikuara rregullisht në parlamentin njëdhomësh të Republikës, prej kohësh ka sjellë si kërkesë prezantimin e një strukture të re kushtetuese, që do të zbuste tensionin politik, pa ndërhyrë në favor të një pale a të një tjetre, por duke mundësuar që përballja mes tyre të zhvillohej sipas rregullave të sistemit kushtetues dhe – në analizë të fundit – në përputhje me vullnetin e përgjithshëm të qytetarëve.
Kjo strukturë materializohet më së miri tek një President i zgjedhur nga populli.
Një President Republike i zgjedhur nga populli pothuajse gjithmonë ndjek logjikën e detyruar nga forma e shtetit demokraci parlamentare kushtetuese, duke qenë se, në një shtet të tillë ai nuk mund të kooptojë funksione qeverisëse, përveçse në rastin kur shumica parlamentare e dëshiron apo e toleron këtë (rasti i kohezionit politik, kur Presidenti dhe shumica parlamentare i përkasin të njëjtit grupimi politik).
Në fakt, ndonëse Presidenti i Republikës zgjidhet nga populli, regjimi sërish vijon të jetë parlamentar, pasi pa mbështetjen e këtij të fundit kreu i shtetit sfumohet nga kreu i qeverisë (kryeministri) dhe detyrohet të tërhiqet brenda rolit që i njeh Kushtetuta si “arbitër” i politikës dhe garantues i kushtetutshmërisë.
Në shtetet ish-komuniste të Europës Lindore (Poloni, Lituani, Bullgari, Rumani, Sllovaki, Slloveni, Kroaci, Maqedoni etj.) zgjedhja e presidentit nga populli ka rezultuar një model tërheqës nga këndvështrimi i konsolidimit demokratik. Diarkia mes Presidentit të Republikës dhe Kryeministrit është parë si një mekanizëm për të parandaluar pushtetin monolit të këtij të fundit. Veçanërisht në shoqëritë që ende nuk kanë një kohezion shoqëror të qëndrueshëm (sikundër kjo shqiptare), një ekzekutiv bipolar (përtej masës specifike të njërit pol përballë tjetrit) shërben si një instrument që iu lejon grupeve të ndryshme politike të ndajnë pushtet. Ai i shërben qëllimit për arritjen e një konsensusi në terma kushtetuese. Kjo strukturë e ekzekutivit mund të jetë edhe një zgjidhje për një tranzicion të qetë demokratik dhe politik, pasi një President i zgjedhur nga populli përbën një strukturë që ekuilibron pushtetet brenda vetë ekzekutivit dhe më tej.
Në prani të një kulture të ulët demokratike dhe mosrespektimit të parimeve kushtetuese, përfaqësuesit e shumicës parlamentare e kanë shumë të vështirë të afirmojnë pavarësinë e tyre përballë qeverisë, e cila është shndërruar në qendrën e vërtetë të pushtetit (ndërkohë që sovrani këtë pushtet realisht ia ka mandatuar parlamentit). Në këto rrethana, cilido mekanizëm që do të shërbente për të kufizuar pushtetin e kryeministrit do të ishte një mekanizëm i shëndetshëm për demokracinë.
Sidoqoftë, është e qartë se, për të siguruar një bashkëjetesë të pranueshme, aktorët kryesorë politikë në një vend të dhënë duhet të kenë vullnetin politik për të ndarë pushtet. Kjo do të thotë që ata duhet të jenë të gatshëm të pranojnë këtë parim themelor të demokracisë që shpesh lihet mënjanë për të marrë në konsideratë vlera të tjera dytësore.

Teza qe i vlejne debatit

PostimI Postuar: e Mërkurë Shtator 11, 2013 12:24 pm
Nga Prof. Asoc. Dr. Sokol Sadushi
Denar Biba, ashtu si pothuajse të gjithë ekspertët e fushës kushtetuese, prezanton shqetësimin e tij për një Kushtetutë që domosdoshmërisht kërkon rishikimin e saj.
Tezat e tij, në shkrimin e prezantuar në këtë Forum, janë shumëplanëshe, por që fokusin kryesor e kanë të orientuar në katër drejtime, të cilat lidhen me :
- mënyrën e zgjedhjes së Presidentit të Republikës (që përherë e më tepër orientohen drejt zgjedhjes së tij nga populli);
- parashikimin kushtetues të një shumice të cilësuar për zgjedhjen e gjyqtarëve të lartë e kushtetues (pse jo edhe të Prokurorit të Përgjithshëm apo anëtarëve të KLD-së);
- rolin që duhet të marrë Gjykata e Lartë, si gjykata e instancës së fundit në sistemin e zakonshëm gjyqësor, konceptimin e saj si një gjykatë karriere, që imponon kryerjen e emërimeve mbi vlerësimet e profesionalizmit, viteve të eksperiencës në ushtrimin e profesionit dhe në veçanti seleksionimit të kanditaturave nga një Komitet Përzgjedhës i Gjyqësorit, etj;
- formulën jo të përshtatshme të përzgjedhur nga legjislatori kushtetues në vitin 2008 për mënyrën e zgjedhjes së Presidentit të Republikës, e cila mundëson lehtësisht “kapjen” e funksionit të Prokurorit të Përgjithshëm nga i njëjti grupim politik.
Të gjitha tezat e parashtruara dhe të argumentuara nga z. Biba, krijojne mundesine për përfshirjen e cilitdo në debat.
Një tjetër tezë interesante, që bëhet prezente në konkluzione, pavarësisht se nuk ka një elaborim më të zgjeruar, është krijimi i një dhome të dytë (Senati) të Kuvendit të Shqipërisë.
Kjo është tezë që ka filluar të artikulohet, por që ka mbetur vetëm në stadin e një opsioni, pa argumente konkrete. Pikërisht, teza e bikameralizmit është një ndër tezat që mendojë se mund të bëhet pjesë e rëndësishme e debatit në CuriaWeb.