Pushteti dhe autoriteti

power-300x225Për konceptin e pushtetit ekzistojnë teori të shumta, të cilat janë konvergjente apo kundërshtuese midis tyre. Në terma juridikë, pushteti mund të përkufizohet si aftësia, dëshira ose autoriteti për të vepruar, që ushtrohet për qëllime personale ose kolektive. Në kuptime të tjera, pushteti konsiderohet kryesisht aftësia për të influencuar në sjelljet e grupeve të njerëzve. Në drejtësi, në dallim nga shkencat e tjera sociale, termi pushtet ka një kuptim preciz, por në të njëjtën kohë, të ngushtë, si mundësinë që i takon një subjekti të prodhojë efekte juridike të caktuara, domethënë të krijojë, të ndryshojë ose të vuajë një raport juridik. Jashtë kontekstit juridik, studiuesit ndahen në mënyrën se si konsiderohet pushteti. Ai është një e mirë materiale (pikëpamja thelbësore) ose një raport midis individëve. Teoria e dytë është sot më e pranuara. Kjo të çon në përkufizimin e pushtetit si aftësia për të arritur bindjen. Sipas përkufizimit klasik sociologjik të Max Weber (pushteti si Forcë): “Pushteti është mundësia e një individi, që duke vepruar në caqet e një raporti social, t’i pranohet vullneti i tij edhe kundrejt një kundërshtimi”. Në politikë pushteti publik është përcaktuar nga Raymond Aron: “Dhënia e aftësisë (të njohur legjitime) të një ose disa personave për të vendosur rregulla për të gjithë, për të imponuar të gjithë të respektojnë këto rregulla ose në përfundim të marrin vendime të detyrueshme për të gjithë, në fakt ose në drejtësi”. Nga pikëpamja tekniko-organizative, pushteti mund të përkufizohet si autoriteti dhe autonomia vendimmarrëse, e ushtruar në përputhje me normat dhe rregulloret e një organi drejtues, si dhe të kompetencave dhe përgjegjësive menaxhuese.

Në jetën e përditshme, pushteti është parë në mënyrë më të përgjithshme, pothuaj duke e identifikuar me vetë jetën. Emerson, në esenë e tij të famshme mbi “Pushtetin” (në “Condotta di vita”) thotë që “Jeta është një kërkim i pushtetit; dhe ky është një element me të cilin bota është kaq e ngopur – nuk ka ndonjë plasaritje apo vrimë ku të mos gjendet – sa që çdo kërkim i ndershëm është pa shpërblim.”

Një dallim tjetër i pushtetit vjen prej pushtetit të kuptuar si forcë ose fuqi dhe pushtetit të kuptuar si konsensus. Forca është aftësia për të realizuar, edhe kundrejt një kundërshtimi, vullnetin e vet. Konsensusi është zotësia për të gjetur bindje te pjesë të caktuara të individëve, të cilët kanë një minimum vullneti për të dëgjuar, domethënë një interes për të dëgjuar. Përkufizimi i dytë është më afër pikëpamjes së antropologjisë së pushtetit si autoritet. Ky dallim ishte vënë në dukje nga Machiaveli kur fliste për luanët dhe ujqërit; të parët do të përdornin vetëm forcën për të marrë pushtetin (dhe me kalimin e kohës ata dështuan), të dytët konsensusin (bindja). Weber përdor dy fjalë në gjermanisht Macht dhe Herrschaft për forcën dhe konsensusin. Heinrich Popitz e sheh tipin e parë të pushtetit si imponim nga lart me forcë dhe frikë, i dyti që formohet nga poshtë për shkak të respektit, të njohjes së një superioriteti. Meqenëse pushteti kërkon monopolin e forcës, atëherë prej nga vjen legjitimiteti i monopolit të saj? Hobbes vendos legjitimitetin e shtetit si një formë të kontratës midis njerëzve për të evituar një luftë të përjetshme. Max Weber teorizon tre tipa të ndryshëm të legjitimitetit: – I pari është legjitimiteti tradicional, që mbështetet mbi besimin e përditshëm të karakterit të shenjtë të traditës gjithmonë të vlefshme (për shembull pushteti që vjen prej Zotit), si në Acien Regime. – I dyti është legjitimiteti karizmatik, që mbështetet në dedikimin e karakterit të shenjtë ose në forcën heroike, ose në vlerën e veçantë të një personi. Lideri ka një mision dhe ata që qeverisen janë të bindur se është kështu. Ky është rasti i Cezarit dhe Napoleonit, edhe rasti i Hitlerit, Mussolinit, Leninit dhe Stalinit. Ky tip i pushtetit shkon në mënyrë të paevitueshme drejt zhgënjimit në momentin kur misioni i liderit dështon ose me vdekjen e liderit. Në disa raste megjithatë pushteti karizmatik mund të jetë institucionalizuar: Rasti i Perandorisë Romake të krijuar prej Cezarit dhe e Bashkimit Sovjetik të krijuar nga Lenini. – Së fundi, është legjitimiteti legal–racional, që mbështetet mbi besimin në legjitimitetin e rregullimeve statutore (për shembull, kushtetutat) dhe mbi të drejtën e drejtimit të individëve të zgjedhur nga populli për të qeverisur. Ky është një legjitimitet modern, demokratik dhe impersonal.

(Journal of political studies)

    Repository


    Dokumente të politikave publike dhe reformave të shtetit
    English

    Thënie për Shtetin

    • Një politikan mendon për zgjedhjet e ardhshme, një shtetar mendon për gjeneratën e ardhshme
      - Alcide de Gasperi
    • Europa është një Shtet i përbërë prej shumë provincash
      - Montesquieu
    • Duhet të dëgjojmë shumë dhe të flasim pak për të berë mirë qeverisjen e Shtetit
      - Cardinal de Richelieu
    • Një shtet qeveriset më mirë nga një njëri i shkëlqyer se sa nga një ligj i shkëlqyer.
      - Aristotele
    • Historia e lirisë, është historia e kufijve të pushtetit të Shtetit
      - Woodrow Wilson
    • Shteti. cilido që të jetë, është funksionari i shoqërisë.
      - Charles Maurras
    • Një burrë shteti i talentuar duhet të ketë dy cilësi të nevojshme: kujdesin dhe pakujdesinë.
      - Ruggiero Bonghi
    • Detyra e shteteve të mëdha është të shërbejnë dhe jo të dominojnë botën.
      - Harry S. Truman
    • Paul Valery
      - Nëse Shteti është i fortë, ai na shtyp. Nëse ai është i dobët, na zhduk.
    • Kur je jashtë vendit, je burrë shteti; kur je në atdhe, je vetëm një politikan.
      - Harold MacMillan